Kiedy wszystko chce się „przepracować”

W pracy nad własnym rozwojem wiele rzeczy się przepracowuje. Doświadczenia, błędy, relacje, kryzysy. To słowo pojawia się często, naturalnie, niemal automatycznie. Jakby było oczywistą odpowiedzią na wszystko, co trudne. Przepracujesz i będzie lżej. Przepracujesz i pójdziesz dalej. Przepracujesz i domkniesz.

„Przepracować” brzmi bezpiecznie. Porządkuje to, co boli. Obiecuje ruch, zmianę, ulgę. Daje wrażenie, że nawet najbardziej skomplikowane doświadczenia da się ułożyć w proces, nazwać etapami i zamknąć we właściwym momencie. Nic dziwnego, że to słowo zrobiło taką karierę. W czasach pełnych niepewności daje coś bardzo kuszącego, poczucie kontroli nad tym, co wymyka się spod kontroli.

I często rzeczywiście pomaga. Pozwala nadać sens temu, co się wydarzyło. Odzyskać wpływ. Zobaczyć ciągłość tam, gdzie wcześniej był tylko chaos. To język, który wielu osobom przyniósł ulgę i umożliwił pójście dalej.

Gdy to słowo przestaje pasować

Z czasem jednak pojawia się lekki zgrzyt. Nie zawsze od razu, czasem dopiero po wielu próbach nazwania tego, co się wydarzyło. Są doświadczenia, wobec których słowo „przepracować” zaczyna brzmieć obco. Jakby było za małe na ich ciężar. Za szybkie w obietnicy ulgi. Za wygodne w świecie, który lubi gotowe rozwiązania.

Nie wszystko, co trudne, chce być procesem. Nie każde doświadczenie daje się opowiedzieć językiem etapów, wniosków i lekcji. Są sytuacje, które nie prowadzą do jasnego „dalej”, nie układają się w spójną historię rozwoju. Próba wpasowania ich w schemat bywa bardziej wysiłkiem porządkowania rzeczywistości niż rzeczywistym zrozumieniem tego, co się wydarzyło.

Wtedy „przepracowanie” przestaje pomagać, a zaczyna uwierać. Jakby narzucało tempo, na które nie ma zgody. Jakby sugerowało, że wszystko powinno już mieć sens, być nazwane i zamknięte, nawet wtedy, gdy w środku wciąż jest niejasno, ciężko i bez jednoznacznej pointy.

Kiedy słyszysz, że już wystarczy

Wokół trudnych doświadczeń szybko pojawia się chór dobrych rad. Mówionych z troską, czasem z bezradnością, czasem z najlepszymi intencjami. Odpuść. Zostaw to. Nie wracaj już do tego. Przestań analizować. Wybacz sobie. Idź dalej.

Te zdania brzmią rozsądnie. Są lekkie, porządkujące, zamykające temat. Dają wrażenie, że istnieje moment, w którym należy przestać się zatrzymywać i zrobić krok naprzód. Jakby była jakaś umowna granica, po której wracanie do przeszłych wydarzeń staje się zbędne, a nawet niewskazane.

Problem w tym, że te rady często mówią więcej o potrzebie spokoju otoczenia niż o rzeczywistości osoby, która coś niesie. Łatwiej słuchać historii, która ma zakończenie. Trudniej być obok kogoś, kto wciąż jest w środku, bez jasnej pointy i bez gotowej narracji. Dlatego tak chętnie proponujemy domknięcie, nawet wtedy, gdy ono jeszcze nie przyszło.

Jest w tych zdaniach także subtelna sugestia, że zatrzymywanie się przy trudnym doświadczeniu oznacza utknięcie. Analiza to kręcenie się w kółko. A brak wybaczenia sobie jest błędem, który trzeba jak najszybciej naprawić. Tymczasem bywa inaczej. Czasem wracanie nie jest cofnięciem się, tylko próbą zrozumienia. Czasem analiza nie jest rozpamiętywaniem, lecz poszukiwaniem sensu, który jeszcze się nie pokazał.

I nie zawsze chodzi o to, żeby coś puścić. Czasem chodzi o to, żeby coś unieść, choć nie ma na to ani prostego zdania, ani szybkiej ulgi.

Przyjęcie zamiast „przerobienia”

W pewnym momencie pojawia się inne pytanie. Nie o to, jak coś przepracować, tylko czy wszystko w ogóle musi być przerobione. Czy każdemu trudnemu doświadczeniu trzeba nadać kierunek, tempo i sens, zanim pozwolimy sobie z nim zostać.

Jest różnica między przepracowaniem a przyjęciem. Przepracowanie chce zmiany. Chce, żeby było inaczej niż jest. Żeby coś się domknęło, rozpuściło, przestało boleć albo przynajmniej zaczęło „pracować na przyszłość”. Przyjęcie nie ma takich ambicji. Nie obiecuje ulgi. Nie spieszy się z wnioskami. Chce prawdy, nawet jeśli ta prawda jest niewygodna i nie daje natychmiastowego ukojenia.

Przyjęcie nie oznacza zgody ani pogodzenia się z tym, co się wydarzyło. Nie jest usprawiedliwieniem ani wymazaniem. Jest uznaniem faktu, że coś stało się częścią naszej historii i zostawiło ślad, którego nie da się usunąć decyzją ani dobrą narracją. To zatrzymanie się przy tym, co jest, bez próby poprawiania własnego doświadczenia.

W tej perspektywie rozwój przestaje być ruchem naprzód za wszelką cenę. Staje się zdolnością do bycia z tym, co nie chce się zmienić tak szybko, jakbyśmy chcieli. Do noszenia w sobie doświadczeń, które nie układają się w lekcję i nie dają się opowiedzieć językiem sukcesu ani transformacji.

I może właśnie tu przebiega granica, o której rzadko mówimy. Między tym, co da się przepracować, a tym, co trzeba po prostu przyjąć. Nie po to, żeby było łatwiej. Po to, żeby było uczciwie.

Dojrzałość bez obietnicy ulgi

Czasem mylimy dojrzałość z lekkością. Z przekonaniem, że skoro coś zostało przepracowane, to przestaje ciążyć. Że wraz z rozumieniem przychodzi ulga, a wraz z nazwaniem znika napięcie. Tymczasem bywa inaczej. Są doświadczenia, które nawet po czasie pozostają ciężkie, choć już dobrze wiemy, co się wydarzyło i dlaczego.

Dojrzałość nie zawsze polega na tym, że coś przestaje boleć. Czasem polega na tym, że przestajemy uciekać od prawdy o sobie i o własnych wyborach. Bez prób ich wygładzania, bez opowieści, które mają nas pocieszyć. To zgoda na to, że pewne rzeczy zostają z nami na dłużej i nie muszą stać się „czymś dobrym”, żeby miały sens.

Nie wszystko, co trudne, jest do przepracowania. I nie wszystko musi takie być, żebyśmy mogli iść dalej. Bywa, że jedyną uczciwą odpowiedzią jest przyjęcie tego, co się wydarzyło, bez obietnicy, że kiedyś będzie lżej. To nie jest rezygnacja z rozwoju. To jego cichsza, mniej widowiskowa forma.

Czasem właśnie w tym miejscu, gdzie kończą się techniki i język procesów, zaczyna się prawdziwa odpowiedzialność za własną historię. Nie po to, by ją naprawić. Po to, by jej nie wypierać.

Piszę z miejsca, w którym rozwój nie obiecuje ulgi, tylko prawdę.

Agnieszka

PS. Zdjęcie Ioana Motoc: https://www.pexels.com/pl-pl/zdjecie/kawa-kubek-drink-sweter-14805826/